"Turunç Kokulu Düşler" İle Gelen An/ı/lar...

Kitap almak her zaman mutlu eder beni. Her yeni kitapla yeni bir macera ve keşif başlar çünkü... Bu kez Yemek Yazarı Tijen İnaltong'un dünyasını keşfetmenin heyecanıyla, Ankara'nın en hoş caddelerinden biri olan Tunalı Hilmi'deki bir kafede, bir dilim çikolatalı cheesecake eşliğinde okumaya başladım "Turunç Kokulu Düşler"i...

Oğlak Yayınları'ndan çıkan kitap, İnaltong'un 2002'den günümüze Antalya seyahatlerinde tuttuğu yemek günlüklerinden oluşuyor. Turunç Kokulu Düşler'de; binbir çeşit tarif, cümbüş yerini andıran pazar yerleri, pazarcılarla yapılan ayaküstü sohbetler, yeme-içme kültürüne ait kitaplardan hoş anektotlar, yaşam sevinci, her gün dokunduğumuz ama farkında ol/a/madığımız incelikler ve bilgelikler var.

Turunç Kokulu Düşler'i okurken ben de çocukluğumda kalan pazar gezmelerimizi anımsadım. Antalya'daki evimizin yakınında kurulan iki pazar vardı. Biri Soğuksu Caddesi'ndeki "salı pazarı" diğeri Memurevleri Mahallesi'nde kurulan "çarşamba pazarı". Hangi gün hangi mahalleye kuruluyorsa, pazarın adı oydu. Şimdiki gibi Teomanpaşa, Soğuksu, Çağlayan, Dedeman Kapalı Pazaryeri... gibi isimleri de, "üstü kapalı", özel düzenlenmiş mekanları da yoktu.
Kimi Anadol marka otomobilinin arkasını tezgah olarak kullanır, kimi de küfesini... Kimyasal gübre kullanmadan kendi yetiştirdiği ürünleri satan köylüler her zaman pazarın aynı köşesini mesken tutarlardı. Etnik ve yöresel mozaiğin çok ilginç bir parçasıydı onlar. Sokak ortasında, sabahın erken saatlerinde bir telaş başlar. Bitişik nizam tezgahlar kurulur kaldırımlara... Yol kendiliğinden trafiğe kapanır. Çığırtkan pazarcıların "Ablaaa..." diye başlayan tiz sesleri yeri, göğü inletirdi.

Mahalle pazarlarının bir başka güzelliği olurdu. Su satan çocuklar mesala... Akşamdan buzdolabında dondurdukları suyu Antalya'nın sarı sıcağında neşeyle satıp, okul harçlığını çıkarma telaşındaki boylarından büyük bidonların altında sırılsıklam "saka" çocuklar...

Yaz, kış her zaman rengarenk, cıvıl cıvıl, taze ve ucuzdu pazarlarımız. "Minnacık bir bütçeyle" elimiz, kolumuz, ceplerimiz dolu dönerdik. Caanım yayla domatesleri, çıtır çıtır salatalıklar, gevrek biberler, su teresinden radikaya binbir çeşit ot, kabak çiçekleri, bamya, kereviz, bostan patlıcanları ve samanlı sepetin içinden seçip aldığımız köy yumurtalarıyla doldururduk pazar çantamızı. Bazen hızımızı alamayıp günde 2-3 kez pazar turu yaptığımızı bilirim, oflaya puflaya da olsa... Kan kırmızı kızılcıkların, tazecik otların, frenk yemişlerinin bana öğreteceklerinden habersizdim; başımda kavak yelleri deli deli esiyorken...

En çok sevdiğim Çarşamba Pazarı, Antalya'nın en büyük pazar yeriydi o zamanlar. Meyve, sebze, şarküteri ürünleri, baharatlar, tatlılar, kuru meyveler, pembe yayla domateslerinin arasında mis gibi kokan nergisler, tazecik otlar, otlu gözlemeler, börekler, metrelerce renkli kumaşlar, ayakkabılar, çantalar, gümüş takılar, oyuncaklar, testiler ve züccaciyeden tekstil ürünlerine kadar herşey bulunurdu. Hani derler ya "iğne atsan yere düşmez", işte öyle neşeli bir hareketliliğin göbeğinde; tıpkı panayırlar gibi...

Annemle her hafta çarşambaları sabahın erken saatlerinde ve en önemlisi kahvaltımızı yapmadan düşerdik pazarın yollarına. Hem sıcağa kalmayalım hem de köylü pazarının güzellerine bitmeden yetişelim diye:) Yanakları kıpkırmızı, elleri kınalı, gürbüz köylü kadınlar bahçelerinde yetiştirdiği ot, sebze ve meyvenin yanı sıra geleneksel yöntemlerle yaptıkları tereyağı, süzme yoğurt, peynir, salça, zeytin, turşu, pekmez ve tarhana da satarlardı. Fiyat etiketi falan da olmazdı ürünlerinin tepesinde. "Teyze kuzukulağı kaça?" diye sorardık. Sıkı pazarlıklarla beraber keyifli sohbetler de yapardık çoğunlukla; zira anlatacak hep bir öyküleri olurdu dinlemek isteyenlere. Gönülleri zengin, elleri bol insanlardı. Tartıları iki kollu "kefe" dedikleri ilkel teraziydi. Kiloya fazla gelenleri sepetlerine değil, çantanıza atıverirlerdi.


Her satıcının belli müşterileri vardı. Hatta aynı pazarcıya bir sonraki hafta için siparişler verilir, aile efradına selam edilirdi.
Süzme yoğurt, çörek otlu tereyağı ve pembe yayla domateslerimizi yörük Ayşe Teyze'den alırdık. Başındaki oyalı yazmasının kenarından çıkan bembeyaz zülüfleri, kocaman gülümsemesi ve yarısı dökülmüş dişleriyle dünya tatlısı, sevecen bir kadındı Ayşe Teyze. Ya kulakları çınlasın ya da... çok sevdiği toprağı bol olsun...

Pazar dönüşü bir ritüel olarak önce çay demlenir, sonra Antalya'nın berekli toprağının, bol oksijenli havasının, tertemiz suyunun armağanı olan doğal, sağlıklı ve lezzetli yiyeceklerle balkonda zengin bir kahvaltı yapılırdı.
"Gençlik başımda duman/ ilk aşkım ilk heyecan/ kovaladıkça kaçan/ ateş böceğim misin?..." dönemlerimizde ise bin tane yalan dolanla çarşamba pazarının girişindeki apartmanlardan birinde oturan, çocukluk arkadaşım Leyla'nın evine kaçılırdı kahvaltıya...

Pembe yayla domatesleri dilimlenirdi zeytinyağına, Hatice Teyze'nin elleriyle kurduğu tavşan yüreği yeşil zeytinler, annemin dillere destan turunç reçeli, ekmeğin "ban beni diye yalvardığı" sahanda yumurta, keçi peyniri... konurdu kahvaltı sofrasına.

Sabah başlayıp akşam saatlerine kadar süren, sohbetle marine edilen, uzun yeme içme seanslarıydı bizimki, brunch niyetine. O yamuk yumuk pembe domateslerin ekşimsi tadı ne şahane olurdu. Pembe domatesli ve pembe gözlüklü mutlu günlerdi... Sorunsuz, sorumsuz ve de telaşsız... Gülden bahçelerde Leyla zamanlardı avuçlarımızdan kayıp giden...

Avaz avaz detone söylenen ama acayip eğlenilen şarkılar, nasılsa çalışkanız diye okulu kırmalar, birbirimizin günlüklerine yazdığımız neşeli, hüzünlü anlar...
Dostum Leyla'nın dediği gibi "Dar vakitlere sığmayan güzelliklerdi"

Bir zamanlar;

Yaşamın tüm renkleri, tatları ve pembe düşleri vardı Antalya'nın turunç kokulu Memurevleri Mahallesi'nde...

Şimdi;

Zamana yenik düş­müş dostluklar, uçurtmalara takılıp gitmiş platonik aşklar ve yitik çarşamba pazarından geriye kalan Yeni Türkü'nün o güzelim Akdeniz şarkısı dilime dolanan:
"Yenik düşüyor herşey zamana/biz büyüdük ve kirlendi dünya..."